Dua Puluh Dua Bulan Harapan: Mengapa Kerajaan Pertama Belum Kukuh

Selepas pertukaran kerajaan kali pertama, rakyat segera menyedari satu hakikat yang tidak romantik.

Membuka kabinet fail adalah lebih mudah daripada meruntuhkan seluruh sistem lama.

Pakatan Harapan mula berkuasa dengan membawa "Buku Harapan". Manifesto tersebut menyenaraikan enam puluh janji, merangkumi tadbir urus, anti-rasuah, kos sara hidup, pendidikan, belia, wanita, Sabah dan Sarawak, serta reformasi institusi. Ia seakan sebuah invois yang memberitahu pengundi: berikan kami kuasa, dan kami akan menyerahkan barangan ini mengikut butiran. ^1,2

Pada Mei 2018, pengundi benar-benar memberikannya.

Kemudian, barulah bermulanya ujian kedua.

Terangkan Dahulu Apa Yang Telah Dilakukan#

Tidak boleh dikatakan Pakatan Harapan tidak berbuat apa-apa selama 22 bulan.

Akaun lama seperti 1MDB dan Tabung Haji disemak semula, dan tokoh berkuasa pada zaman sebelum itu mula disiasat. Reformasi parlimen, reformasi pilihan raya dan ketelusan institusi turut diletakkan dalam agenda. ^1,3,2

Pencapaian institusi yang paling jelas ialah kelulusan pindaan perlembagaan bagi penurunan had umur mengundi kepada lapan belas tahun dan pendaftaran pengundi secara automatik oleh Parlimen pada 2019. Apa yang diubah bukanlah sebuah sidang media, sebaliknya siapa yang layak masuk ke dalam daftar pemilih pada pilihan raya umum akan datang. ^2,4

Namun, perkara yang paling ditakuti oleh sesebuah kerajaan reformasi bukanlah ketiadaan pencapaian langsung.

Perkara yang paling menakutkan ialah apabila wujud pencapaian, penyokong masih merasakan ia terlalu lambat; manakala pembangkang telah menggambarkan setiap langkah reformasi sebagai ancaman.

Batu Pertama: ICERD#

ICERD ialah "Konvensyen Antarabangsa Mengenai Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi Kaum".

Penyokong melihatnya sebagai satu komitmen hak asasi manusia biasa. Pengkritik pula mengaitkannya dengan Perkara 153 Perlembagaan Persekutuan, kedudukan istimewa orang Melayu dan dasar Bumiputera. Penjelasan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) Malaysia kemudiannya merekodkan bahawa, setelah pertikaian memuncak, kabinet memutuskan untuk tidak meratifikasi ICERD pada 23 November 2018. ^1,6

Berhenti sebentar di sini.

Masalahnya bukan sekadar konvensyen antarabangsa semata-mata.

Masalahnya ialah Pakatan Harapan tidak terlebih dahulu menyelesaikan congak perakaunan politik yang paling sensitif di dalam negara: peruntukan mana yang tidak akan diusik, dasar mana yang perlu dikekalkan, diskriminasi mana yang mesti diubah, dan siapa yang mempunyai kuasa untuk memberikan penjelasan yang meyakinkan kepada pengundi di luar bandar Melayu.

Apabila penjelasan itu tiba lewat, pihak pembangkang lebih dahulu memberikan penjelasan mereka.

Mereka berkata: Kerajaan baharu mahu merobohkan kedudukan orang Melayu.

Kenyataan ini mungkin tidak tepat, tetapi ia sangat berkesan.

Batu Kedua: Statut Rom#

Pada 4 Mac 2019, Kementerian Luar Negeri mengumumkan bahawa Malaysia menyertai Statut Rom Mahkamah Jenayah Antarabangsa. Kerajaan menyatakan bahawa ini adalah satu komitmen untuk memerangi jenayah antarabangsa yang serius, dan menyokong keamanan dan keselamatan global. ^7,5

Sebulan kemudian, kerajaan berundur.

Analisis oleh RSIS meletakkan peristiwa ini di dalam konteks tekanan politik tempatan: gabungan peranan institusi diraja, mobilisasi parti pembangkang, kebimbangan politik Melayu dan kesilapan komunikasi Pakatan Harapan, telah menjadikan satu isu perundangan diplomatik sebagai ujian terhadap keabsahan rejim domestik. ^3,5

Secara teknikalnya, ICERD dan Statut Rom bukanlah perkara yang sama.

Tetapi secara politiknya, kedua-dua isu ini bergabung dalam telinga pengundi menjadi satu persoalan: Kerajaan baharu ini sebenarnya memihak kepada siapa?

Setiap kali Pakatan Harapan berundur, penyokongnya kecewa.

Setiap kali Pakatan Harapan menjelaskan, pihak pembangkang akan bertanya: Jika tiada masalah, mengapa kamu berundur?

Bayang-Bayang Paling Panjang: Mahathir dan Anwar#

Terdapat satu lagi soalan yang lebih sukar.

Bilakah masa Mahathir akan menyerahkan jawatan kepada Anwar?

Pengaturan 2018 membolehkan dua musuh lama berdiri di pihak yang sama untuk sementara waktu. Namun pengaturan ini tidak ditulis dengan tarikh yang tidak boleh dipertikaikan. Penyokong Mahathir bimbang bahawa peralihan kuasa yang terlalu cepat akan menukar arah tuju kerajaan; penyokong Anwar bimbang "tempoh peralihan" ini akan menjadi satu lagi kelewatan. Kajian ISEAS kemudiannya merujuk isu ini sebagai peralihan Mahathir-Anwar yang tidak menjadi kenyataan. ^1,3

Ini bukan dendam peribadi yang mudah.

Sekiranya sebuah kerajaan tidak tahu siapa bakal Perdana Menteri seterusnya, setiap perdebatan dasar akan mempunyai satu lapisan pengiraan tambahan: Adakah reformasi ini membantu Perdana Menteri yang sedia ada, atau membantu pewarisnya? Adakah menteri ini setia kepada gabungan, atau setia kepada pihak yang mana satu pada masa hadapan?

Oleh sebab itu, masa yang ada untuk Pakatan Harapan terbahagi kepada dua.

Separuh daripadanya digunakan untuk mentadbir.

Separuh lagi dihabiskan untuk meneka siapa yang akan mengambil alih kepimpinan.

24 Februari, Dokumen Dihantar ke Istana#

Pada 24 Februari 2020, Mahathir meletakkan jawatan sebagai Perdana Menteri. Bersatu kemudiannya keluar daripada Pakatan Harapan; kem Azmin juga meninggalkan PKR. Pakatan Harapan kehilangan majoriti, dan kerajaan mula retak dari dalam. ^1,3

Tidak ada peti undi di dalam senario ini.

Tiada seorang pun pengundi negara ini beratur untuk membuang undi semula.

Apa yang wujud hanyalah surat peletakan jawatan, pertemuan pemimpin parti, senarai sokongan ahli parlimen, serta penilaian pihak Istana mengenai siapa yang paling berkemungkinan mendapat sokongan majoriti.

Pemerintahan dua puluh dua bulan Pakatan Harapan, berakhir begitu sahaja.

Ia bukannya kalah dalam pilihan raya umum yang biasa.

Ia dijatuhkan daripada kuasa sejurus selepas menang pilihan raya, akibat isu-isu dalamannya yang belum selesai, pergerakan politik Melayu pihak pembangkang, serta pengiraan semula gabungan di kalangan ahli-ahli parlimen.

Pada malam 23 Februari 2020, ahli-ahli politik dilihat memasuki Istana, ibu pejabat parti dan sebuah hotel di Petaling Jaya secara berasingan.

Keesokan harinya, Mahathir meletakkan jawatan.

Seterusnya: "Langkah Sheraton: Bagaimana Kerajaan Tanpa Pilihan Raya Boleh Muncul". Pengundi tidak mengundi semula, namun susunan sokongan di parlimen berubah sepenuhnya.