Siapa Boleh Mengubah Perlembagaan Ini

Selepas fasal keselamatan, muncul pula satu kunci di atas meja.

Seseorang menghulurkan tangan untuk mengambilnya, lalu berkata:

Memandangkan parlimen mewakili rakyat, maka sudah tentulah parlimen berhak meminda perlembagaan.

Namun, orang yang lain menahan tangannya.

Beliau berkata:

Boleh.

Tetapi sebelum itu perhatikan betul-betul, di atas meja ini bukan hanya ada satu anak kunci.

Sebaliknya ia segugus kunci.

Perlembagaan Bukan Batu Bersurat#

Jika perlembagaan benar-benar tidak boleh dipinda, ia akan menjadi batu bersurat.

Batu bersurat memang nampak gah.

Tetapi sesebuah negara bukan batu bersurat.

Demografi penduduk akan berubah.

Hubungan persekutuan-negeri akan berubah.

Sistem kehakiman akan berubah.

Sistem pilihan raya akan berubah.

Pada tahun 1957, Sabah dan Sarawak belum ada.

Selepas tahun 1963, perkataan 'Malaysia' itu sendiri membawa lebih banyak makna realiti politik yang baru berbanding 'Malaya'.^1,3

Justeru, perlembagaan wajib boleh dipinda.

Ayat pertama Article 159 secara ringkas menyatakan: Tertakluk kepada peruntukan-peruntukan yang berikut bagi Perkara ini dan kepada Perkara 161E, peruntukan-peruntukan Perlembagaan ini boleh dipinda melalui undang-undang persekutuan.^1,3

Pintunya terbuka.

Namun, di balik pintu itu, masih ada pintu lain.

Pintu Pertama: Bukan Majoriti Biasa#

Undang-undang biasa boleh diluluskan hanya dengan sokongan majoriti mudah.

Namun, pindaan perlembagaan bukanlah undang-undang biasa.

Article 159(3) menyatakan, sesuatu Rang Undang-undang untuk meminda Perlembagaan secara amnya tidak boleh diluluskan dalam mana-mana Majlis Parlimen melainkan jika ia disokong pada Bacaan Kedua dan Ketiga oleh undi tidak kurang daripada dua pertiga daripada jumlah bilangan ahli Majlis Parlimen itu.^1,3

Sila ambil perhatian, sokongan mesti datang daripada jumlah keseluruhan ahli.

Bukan hanya daripada ahli yang hadir pada hari tersebut.

Dan bukan yang menjerit paling lantang.

Ini telah mengangkat kedudukan pindaan perlembagaan selangkah lebih tinggi berbanding amalan politik harian.

Sesuatu kerajaan boleh mentadbir.

Tetapi mempunyai kuasa mentadbir tidak bermakna mereka boleh sewenang-wenangnya menulis semula rangka sesebuah negara.

Mereka harus membuktikan bahawa mereka memiliki majoriti sokongan yang jauh lebih kukuh.

Bukan sekadar memenangi satu sesi pengundian.

Tetapi cukup kukuh sehingga mampu menggerakkan perlembagaan.

Pintu Kedua: Beberapa Pintu Kecil Lebih Mudah#

Sungguhpun demikian, Article 159 tidaklah mengunci kesemua pindaan dengan beban yang sama.

Article 159(4) menyenaraikan beberapa pengecualian.

Sesetengah pindaan teknikal berhubung Jadual, peruntukan yang wujud berbangkit daripada perwakilan kuasa perlembagaan lain, dan beberapa pindaan berkaitan dengan kemasukan negeri baharu ke dalam Persekutuan, tidak semestinya diletakkan di bawah paras majoriti dua pertiga.^1,3

Bunyinya agak membosankan.

Tetapi ia menjelaskan satu prinsip:

Perlembagaan mengandungi tiang utama, dan juga paku pintu.

Tiang utama tidak boleh dipindahkan sesuka hati.

Manakala paku pintu pula, jika setiap paku pun perlu merentasi laluan undang-undang yang amat ketat, negara hanya akan mengikat diri sendiri.

Maka sistem pindaan bukanlah sekadar sebuah mangga tunggal.

Sebaliknya ia mempunyai pelbagai kunci yang terbahagi mengikut kategori.

Pintu Ketiga: Majlis Raja-Raja#

Kemudian, timbul sebuah pintu yang paling sensitif.

Article 159(5) menetapkan, sesuatu pindaan kepada peruntukan tertentu tidak boleh diluluskan tanpa perkenan Majlis Raja-Raja. Antaranya termasuklah pindaan terhadap Akta Hasutan berkaitan batas kebebasan bersuara (Article 10(4)), perihal kewarganegaraan (Part III), kuasa Majlis Raja-Raja (Article 38), keistimewaan parlimen (Article 63(4)), kedudukan Raja-raja (Article 70, 71(1), 72(4)), bahasa kebangsaan (Article 152), kedudukan istimewa (Article 153), sehinggalah kepada fasal ini sendiri, yakni Article 159(5).^1,3

Terdapat susur galur yang kita kenali di sini.

Kewarganegaraan.

Bahasa.

Majlis Raja-Raja.

Keistimewaan Ahli Parlimen.

Perkara 153.

Ini merupakan perbincangan yang berterusan sejak bab-bab terdahulu.

Ia bukanlah soal polisi harian biasa.

Ia menyentuh bahagian yang paling sensitif, dan paling mudah mencetuskan pergeseran di dalam segala kompromi perlembagaan kemerdekaan.

Oleh hal yang demikian, perlembagaan seolah-olah menyatakan: Walaupun parlimen mempunyai cukup ahli, beberapa pintu masih tidak dapat dibuka hanya oleh tangan ahli parlimen semata-mata.^1,2

Kunci utama mesti melepasi kelulusan Majlis Raja-Raja.

Mengapa Perkara 159(5) Turut Mengunci Dirinya Sendiri#

Di sinilah wujudnya satu mekanisme halus yang mengingatkan kita kepada sebuah novel suspen.

Article 159(5) tidak hanya mengunci orang lain.

Ia juga mengunci dirinya sendiri.

Maknanya, sekiranya sesiapa yang berhasrat untuk mengubah peraturan tentang "perkara-perkara yang memerlukan perkenan Majlis Raja-Raja", mereka terlebih dahulu memerlukan perkenan Majlis Raja-Raja.^1,3

Seolah-olah menyembunyikan kunci peti besi ke dalam peti besi yang satu lagi.

Jika tidak, apa yang akan berlaku?

Kerajaan yang menguasai sokongan majoriti dua pertiga, secara teorinya, boleh mengubah peruntukan berkaitan kelulusan itu dahulu, sebelum menggunakannya untuk mengubah hal-hal yang sepatutnya dilindungi di dalamnya.

Namun, Article 159(5) telah menyekat percubaan untuk melalui lorong pintas ini.

Ia tidak membenarkan kunci tersebut dicabut sesuka hati sebelum membuka pintu utama.

Pintu Keempat: Kunci Malaysia Timur yang Muncul Kemudian#

Sehingga ke tahap ini, jika kita masih merujuk kepada tahun 1957, cerita ini hanyalah tentang Tanah Melayu.

Tetapi peredaran masa telah mengubah sejarah negara.

Pada 1963, Sabah, Sarawak, dan Singapura (yang kemudiannya berpisah) menyertai persekutuan, dan Malaysia pun terbentuk.

Akibatnya, perlembagaan ditambah satu lagi pintu penting yang merujuk kepada Article 161E.

Article 161E menetapkan, tidak ada apa-apa pindaan boleh dibuat terhadap perlembagaan tanpa persetujuan Yang di-Pertua Negeri Negeri Sabah atau Sarawak atau setiap satu daripada Negeri-negeri Sabah dan Sarawak, sekiranya ia melibatkan beberapa hak perlembagaan khusus berkaitan Malaysia Timur, seperti taraf kewarganegaraan yang bersangkut paut dengan negeri berkenaan, struktur kehakiman Mahkamah Tinggi, pembahagian bidang kuasa, pengurusan kewangan, urusan agama di dalam negeri, kedudukan bahasa, keistimewaan kaum bumiputera (natives), dan hal-hal berkaitan Sabah dan Sarawak.^1,3

Ini tidak wujud di atas meja rundingan 1957.

Tetapi ia mengajar kita:

Menjadi Malaysia bukan sekadar menempel satu nama baharu pada struktur asal Tanah Melayu.

Malah, ia menambah serangkai kunci baharu.

Di sebalik setiap kunci baharu itu tersembunyi sebuah janji dan ikatan politik baharu.

Adakah Lebih Banyak Kunci Menjamin Lebih Pendemokrasian#

Jawapannya tidak semudah itu.

Sekiranya terlalu sedikit kunci digunakan, perlembagaan akan terseret dengan selera majoriti sesaat.

Jika hari ini mendapat majoriti dua pertiga, hari ini mereka ubah.

Jika mendapat sokongan majoriti pada esok harinya, perlembagaan akan dipinda lagi.

Baru sahaja rakyat mahu membiasakan diri, bentuk asal sebuah negara sudah pun hilang wibawanya.

Sebaliknya, jika wujud terlalu banyak kunci, perlembagaan mungkin boleh menjadi kejang (rigid).

Sedangkan realiti sosial sudah bergerak lebih laju, tetapi teks undang-undang kaku di tempat asal.

Sekalipun pengundi memberikan mandat penuh, pemimpin menyedari pintu perubahan terkunci rapat di satu sudut yang tidak boleh mereka hampiri.

Jadi wujud garis yang sangat halus dalam pelaksanaan sistem pindaan ini:

Satu segi, ia mesti benarkan sesebuah negara beransur matang dan terus berdaya saing.

Pada segi yang lain pula, ia harus mencegah usaha gopoh yang boleh memudaratkan struktur negara itu sendiri tanpa perhitungan menyeluruh.

Mulai Dekad 1970-an, Segugus Kunci Semakin Sarat Beban#

Selepas peristiwa berdarah, Malaysia telah melalui saat getir: dari Pilihan Raya Umum 1969, Tragedi 13 Mei, Pengisytiharan Darurat, penggantungan Parlimen, hingga pentadbiran Majlis Gerakan Negara (MAGERAN).

Berikutan ini, menjelang 1971, sebuah pindaan besar dalam kerangka Perlembagaan dilaksanakan.

Kajian lazimnya menghubungkan siri pindaan pada waktu ini yang memperkukuhkan peraturan "isu sensitif", tafsiran semula Article 153 dan perluasan senarai peruntukan di bawah Artikel 159(5).^4,1

Kami tidak menghuraikannya secara menyeluruh di sini.

Kerana 1971 bukanlah topik fokus untuk perbincangan siri ini.

Walau bagaimanapun, satu persoalan jelas dapat disimpulkan dari titik hitam sejarah ini:

Mekanisme pindaan secara beransur bertukar rupa menjadi medan untuk pergolakan naratif kekuasaan.

Persoalan demi persoalan, siapa dan dengan kaedah manakah pindaan berupaya dimaterialisasikan?

Senarai isu yang mana pula dilindungi di sebalik anak kunci baharu?

Perbahasan seperti ini bukanlah hal teknikal pengundian semata-mata.

Keputusan perbahasannya akan menentukan, mampukah pimpinan generasi mendatang bersuara pada topik-topik tertentu, berupayakah mereka menggubal atau menyentuh fasal tersebut, mahupun bolehkah pengagihan keutamaan politik dirombak secara adil atau tidak.^4,1

Cara Helaian Kertas Perlembagaan Mempertahankan Dirinya Sendiri#

Seusai membaca ini semua, mari kembali menghayati makna tersirat di sebalik Article 4.

Ia menyatakan, perlembagaan merupakan undang-undang utama yang paling tinggi; apa-apa undang-undang yang diluluskan selepas Merdeka namun tidak menepati Perlembagaan hendaklah terbatal setakat yang tidak selaras itu.^1,3

Nadanya memang menggerunkan.

Namun bagaimanakah status 'paling tinggi' itu dipertahankan?

Adakah mahkamah memainkan peranan mutlak?

Bersandarkan parlimen semata-mata?

Memerlukan restu Majlis Raja-Raja?

Berharap sepenuhnya kepada para pengundi?

Jawapan paling bertepatan ialah: Terangkum pada semuanya sekali.

Mahkamah memperhalusi maknanya.

Parlimen berkuasa membuat pindaan apabila cukup korum syarat pindaan.

Kuasa veto persetujuan Raja-Raja berlegar dalam perkara-perkara sensitif.

Sabah dan Sarawak akhirnya juga memperoleh posisi yang terpelihara menerusi struktur hak perlindungan dalam Artikel 161E.

Pemilih dan pengundi kekal sebagai penentu muktamad siapakah yang layak memiliki kerusi bagi memegang kunci "sokongan dua pertiga" di Parlimen.^1,3

Sesebuah perlembagaan tidak dapat menjaga wibawanya hanya berasaskan kelantangan sepotong ayat.

Ia berkesan kerana bersandarkan saling bergantungan mekanisme untuk mengekang pemusatan kekuasaan.

Bukti bagi Artikel Ini, Kami Terangkan dengan Jelas#

Article 159, Article 161E, dan Article 4 diterangkan berdasarkan teks induk AGC Federal Constitution. Constitute Project cuma sekadar dijadikan panduan format keseluruhan pada edisi pindaan terkini 2025, tidak sekali-kali diiktiraf sebagai sumber autoritatif utama negara.^1,3

Latar perundingan Perlembagaan tahun 1957 semata-mata menjadi bahan sokongan penjelasan corak peruntukan. Pembaca tidak harus merumuskan Laporan Suruhanjaya Reid menyumbangkan corak tunggal rupa sistem pindaan kini; penjelasan dalam petikan berkenaan hanya untuk menterjemahkan kerumitan politik pelbagai pihak dalam pembentukan kemerdekaan.^2,1

Makluman pindaan yang digariskan bermula tahun 1971 dan pasca ini semata-mata petanda (hint) sebelum perbahasan untuk sesi artikel seterusnya. Kandungan rencana tulisan di atas mengambil New Mandala sebagai naratif pemerhati sekunder agar anda peka berkenaan bagaimana peruntukan dalam Article 159(5) diaktifkan bagi membendung impak rusuhan, memulihkan order perkauman dan penambahan topik perlindungan politik sensitif negara; andainya ada rencana berkaitan khusus untuk mencerakinkan detik tersebut, ia pastinya akan membina teks penjelasan bertopik baharu berasaskan hansard di dewan serta ulasan-ulasan perundangan khusus.^4,1

Artikel ini sensitive: true. Pemaparannya melibatkan elemen status perlembagaan, kedudukan Raja-Raja, kedaulatan Sabah Sarawak, Artikel 153 (Hak Istimewa), Akta Kewarganegaraan sehingga mekanisme kekuasaan dan had pindaan negara, semua draf telah melalui penyesuaian khusus baris ke baris oleh Jay tanpa sebarang kekeliruan sebelum dimuat naik kepada umum.

---

Artikel seterusnya: Sebarang pemindaan Perlembagaan bertitik tolak pada pungutan kertas undi di peti pilihan raya. Dari manakah kepingan undi dihimpunkan? Menelusuri kepingan undi menterjemahkan kehendak warga dalam membentuk Dewan Rakyat dan memutlakkan pihak yang memperoleh kelayakan membuka pintu Perlembagaan di Parlimen kelak?